Doç. Dr. Kemal Cılız
Comnet Genel Müdürü


Ülkemizdeki Internet kullanıcılarının sayısı, son 5 yılda önemli artış gösterdi. Türkçe içerikli siteler çoğaldı. Internet hizmetleri çeşitlendi. Yerel Internet trafiğindeki bu artış, çeşitli altyapı ihtiyaçlarını da beraberinde getirdi. Diğer bir deyişle, 1996'da kurulan Turnet ve uzantısı TT-NET, Türkiye Internet trafiğini tek başına kaldıramaz hale geldi.

Dünyadaki altyapı modellerini incelediğimizde, devlet destekli değişim (exchange) noktalarının, Internet'in gelişimi açısından başlangıç noktalarını oluşturduğunu görüyoruz. Ne var ki, global Internet trafiğindeki hızlı artış ve bant genişliği ihtiyacı, alternatif ve özel girişimlerle kurulan değişim noktalarını gerekli kıldı. Bu tür tamamlayıcı değişim noktaları, devlet destekli değişim noktalarının trafik yoğunluğunu hafifletmenin yanı sıra son kullanıcılara hızlı erişim ve yedekleme olanakları tanıyor.

Comnet, Öncü Oluyor

Comnet, Türkiye'de bu tip bir Internet değişim noktasının kurulması için öncü oldu ve yaklaşık 2 yıl önce Turkish Internet Exchange (TIX) adlı bir proje başlattı. TIX, gerçek anlamda 2000 yılında yaşama geçirildi ve trafik bazında son 6 ayda yaklaşık % 400'lük artış gözlemlendi. Başka bir deyişle TIX, 2000 yılında Türkiye Internet trafiğinin % 50'ye yakın kısmını üstlendi. Üye ISS (Internet Servis Sağlayıcı) sayısı, üç kat artarak 30'a ulaştı. Büyüyen ihtiyaçlar doğrultusunda teknik altyapı tamamen yenilendi. TIX üzerinden akan yerel Internet trafiği, Ocak 2001 tarihinde 200 Mb/s seviyesine erişti.

TIX, Türkiye'deki Internet trafiğinin ISS'ler arasında etkin paylaşımını ve değişimini hedefliyor. Dolayısıyla, tüm ISS'lere açık bir platform. Aynı zamanda, Türkiye'nin ilk ve tek özel değişim noktası. TIX'e üye olmak isteyen ISS'lerin, bir anlaşma yapması ve bazı teknik ön koşulları yerine getirmesi gerekiyor.

TIX'in Teknik Altyapısına Bakış

TIX üyeleri, Autonomous System (AS) adlı özel bir sistemden yararlanıyor. Ayrıca, her üyenin, BGP4 Yönlendirme Protokolü ile TIX'e bağlanması gerekiyor. TIX, tamamen Layer 2 (2. Katman) seviyesinde tasarlandı. Bu katmanda Cisco Systems'ın IGX Çokluservis Geniş Bant Anahtarları kullanıldı. 2. Katman teknolojisine dayanan tasarım, farklı servis seviyelerinde uygulama yapabilmek açısından çeşitli avantajlar sağlıyor.

TIX ortamında ATM, Frame Relay ve Fast Ethernet transmisyon protokolleri kullanılıyor. Layer 3 (3. Katman) Yönlendirme ise Cisco yönlendirici ile gerçekleştiriliyor.

TIX altyapısı STM-16 (2,4 Gbit/s) seviyesinde bir SDH ile destekleniyor. Aynı zamanda, yedekleme (redundancy) amaçlı, STM-4 (622 Mb/sec) seviyesinde ikinci bir SDH de TIX'in ana omurgasında yer alıyor. TIX üyeleri, SDH omurga aracılığıyla TIX'e erişiyor. Comnet üzerinden geçen 2. Katman anahtarlar da üyelerin istediği protokol seviyesinde sonlandırılıyor. ATM, Frame Relay ve SDH üzerinden IP aktarımı protokolleri destekleniyor.

Önemli Bir Yapıtaşı

TIX projesi, Türkiye'de ciddi biçimde gereksinim duyulan yerel trafik değişimi konusunda bir ilk'e imza attı. TIX üzerinden değişime uğrayan trafiğin Türkiye Internet trafiğinin yaklaşık % 60'ını oluşturduğu tahmin ediliyor. Bu da TIX'in başarısını gösteriyor. Internet'in büyümesi, gelişmesi ve yaygınlaşması açısından TIX önemli bir platform.