Bilgi teknolojilerinin vaadleri çok çarpıcı: Verimlilik ve karlılıkta artış, maliyetlerin azalması, süreçlerde iyileşme ve hızlanma vb. Peki bunu kendi çalıştığı işletmelerde görebilen kaç kişi var ? Özellikle ülkemizde, teknolojinin satın alınmasına rağmen bu vaadlerin gerçekleşmemesi hiç de şaşırtan bir durum değil. Peki hata sadece bu teknolojileri bize “kakalayan”, gözünü para hırsı bürümüş satıcılarda mı ?

Ülkemizde, özellikle 2000 öncesinde, yüksek maliyetli BT ürünlerine büyük paralar harcanmış olmasına rağmen, şirketlerimizde “rekabet üstünlüğü” sağlayan uygulamaların neden ortaya çıkmadığı konusunda uzun süredir kafa yoruyorum. Sanırım sorun, Türk şiketlerinde, böylle projeleri sahiplenecek yönetim insiyatifinin çok nadir ortaya çıkıyor olmasında yatıyor.

Ne demek istediğimi, BT’ye çok uzak bir konudan örnek vererek açıklamak istiyorum. Su altı arkeolojisinin ortaya çıktığı yıllarda, önemli bir sorunla karşılaşıldı. Dalgıçlık oldukça “teknik bir işti” ve arkeologların hiçbiri bu beceriye sahip değildi. O nedenle su altındaki çalışmaları yürütmek amacıyla dalgıçlara bazı temel arkeloji tekniklerini öğretmeye karar verdiler. Ama sonuç hiç de başarılı değildi. Dalgıçlar, çoğu zaman gözlerinin önündeki önemli eserlere dikkat etmiyor; kazı alanını arkeolojik discipline uygun olmayan şekilde kazıyor; çoğu durumda alanları tahrip ediyorlardı. Bu tablo karşısında radikal bir değişikliğe gidildi: Arkeologları dalgıçlık kurslarına göndermek. Bugün tüm dünyada, su altı kazılarını; asıl mesleği arkeoloji olan, sonradan dalgıçlık becerisi kazanan kişiler yürütüyor.

“Teknik Müdür”ler

Ülkemizde, “Bilgi İşlem Müdürü” sıfatı taşıyan çoğu kişi, yaptığı işi “şirket yöneticiliği” olarak değil de “teknik operasyon yürütmek” olarak tarif ediyor. Çok kaba olarak açıklamak gerekirse, BT yöneticilerimiz kendi işlerini, yazıcıya daha az gereksinim duyulacağı süreçleri geliştirmek yerine; her seferinde sorun çıkarak yazıcıya “acil” olarak müdahale etmek olarak görüyor. İş stratejileri ile ilgilenen BT yöneticisi yok denecek kadar az. Yani söz gelimi Bir BT yöneticisi “satışların neden azaldığı ve arttırmak için ne yapılabileceği” sorusunu kendisi ile ilgili görmüyor.

Elbette büyük şirketlerin bazılarında durum farklı. Bu şirketlerde yabancıların CIO (Chief Information Officer) dedikleri görevi hakkıyla yerine getiren kişiler var. Ama “ülkemizde bu şekilde çalışan BT yöneticisi kaç tanedir” soruna “100’den fazla” yanıtını kaçımız verebilir ? Hele küçük ve orta ölçekli şirketlerde, BT yönetimin başında, BT eğitimi almış birini bile bulmak zor.

İhtiyaca kim karar veriyor ?

BT Yönetiminin başında, iş stratejileri ile değil de teknik konularla ilgilenen kişiler; bir ürünün, şirket için ne yarar sağlayacağını değil de ürünün özellikleri ile ilgileniyorlar. Eğer üst yönetim, o konuda bir yatırıma karar vermemişse (ki ürünün yararlarını bilmeden böyle bir karar nasıl verilebilir ?) hiç bir şekilde o ürünle geliştirilen bir proje gündeme gelemiyor. Beni çok etkilemiş bir anımı burada aktarmak istiyorum. 1998 yılında Video Konferans teknolojisini eğitim ve yönetim toplantıların kullanarak elde edecekleri avantajları anlatmak üzere, büyük bir ilaç şirketinin “Bilgi Sistemleri Direktörü”nü ziyaret etmiştim. Ben, video konferansın karar verme süreçlerini nasıl hızlandıracağını; eğitim maliyetlerini nasıl azaltacağını vb. anlatıp; genel olarak sağlayacağı rekabet avantajlarını açıklamaya çalışırken, bu kişi bana sürekli, kullandığı protokol, görüntü sıkıştırma tekniği, bandgenişliği gereksinimi gibi konularda sorular soruyordu. Toplantının sonunda o şirketin bu teknolojiye gereksinimi olmadığını söylemişti. Bu toplantının üzerinden on gün geçmeden, aynı şirketin pazarlama müdürü, bir gazetede başka bir müşterimizde gerçekleştirdiğimiz proje hakkındaki haberi okumuş beni aradı. “Hemen gelin yönetim kurulumuza bu teknolojiyi anlatın.” Acaba “Sizi geçen hafta ziyaret ettim; sizin bu teknolojiye gereksiniminiz yokmuş; boş yere beni yormayın” yanıtını verseydim ne düşünürlerdi ? Bu pazarlama müdürü kısa süre sonra bir yabancı şirkete transfer oldu ve video konferans projesi gündemden düştü. Bu ilaç şirketinin geçtiğimiz yıl yabancı bir firma tarafından satın alınması, bu nedenle bana hiç de şaşırtıcı gelmedi.

Yöneticiler için Bilgi Teknolojileri Kursu

Peki BT yöneticilerinin, yeni teknolojilerinin şirketlerinde hangi teknolojileri kullanmanın yararlı olacağına karar verip proje başlatmaları çok mu zor. Yanıt evet. Birincisi üst yönetim onlardan böyle bir şey beklemiyor. İkincisi, iş stratejilerine hakim olup karar alabilmek için farklı bir formasyon gerekiyor. Yani rakip bir şirkete özenip bir server satın almak yerine e-şirket projesi başlatmak için hem şirketi çok iyi tanımak, hem iş yönetimi yetkinliklerine sahip olmak; hem de biraz teknolojiyi takip etmek gerekiyor. Bu noktada, BT yöneticilerine “işi” öğretmek yerine, iş yöneticilerine BT’yi öğretmek daha doğru olabilir.